Płatności ONW – co to jest i komu przysługują?

Płatności ONW to coroczne wsparcie dla aktywnych rolników, którzy prowadzą produkcję na obszarach z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami. Dopłata ma częściowo wyrównać wyższe koszty i utracone dochody wynikające z trudnych warunków glebowych, klimatycznych albo terenowych.

Czym są płatności ONW?

Skrót ONW oznacza obszary z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami. Wsparcie jest przyznawane w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023–2027 jako jednoroczna płatność ryczałtowa do hektara użytków rolnych położonych na wyznaczonych obszarach.

Do ONW zalicza się między innymi tereny o słabszych warunkach glebowych, niekorzystnym klimacie, dużym nachyleniu lub położeniu górskim. Płatność ma pomóc utrzymać rolnicze użytkowanie ziemi, mimo że produkcja na tych terenach może wymagać większych nakładów. Jej wysokość zależy od typu i strefy ONW, a przy większej powierzchni gospodarstwa stosuje się degresywność.

Kto może otrzymać płatność ONW?

O wsparcie może ubiegać się rolnik aktywny zawodowo, który prowadzi działalność rolniczą i posiada prawo do użytkowania gruntów zgłoszonych we wniosku. Działki muszą znajdować się na obszarze objętym ONW oraz spełniać warunki kwalifikowania do podstawowego wsparcia dochodów.

Najważniejsze warunki są następujące:

• Status aktywnego rolnika – wnioskodawca musi faktycznie prowadzić działalność rolniczą zgodnie z zasadami obowiązującymi dla płatności w ramach WPR.
• Co najmniej 1 ha użytków rolnych położonych na obszarach ONW.
• Co najmniej 0,1 ha powierzchni każdej działki rolnej zgłaszanej do płatności.
• Użytkowanie gruntów – rolnik musi posiadać tytuł prawny lub inne prawo do użytkowania wskazanych działek.
• Wniosek elektroniczny złożony za pośrednictwem aplikacji eWniosekPlus.

Płatność obejmuje maksymalnie 75 ha użytków rolnych położonych na ONW. Jeżeli grunty są współposiadane, wsparcie otrzymuje współposiadacz wskazany zgodą pozostałych współposiadaczy. Zgoda nie jest wymagana w relacji między małżonkami, gdy wynika to z przepisów dotyczących danego wniosku.

Jakie są stawki płatności ONW?

Stawka podstawowa jest ustalana dla typu i strefy obszaru ONW. Wyższe kwoty dotyczą wybranych terenów podgórskich i górskich, ale wymagają spełnienia warunku minimalnej obsady zwierząt.

Kwoty w tabeli są stawkami podstawowymi określonymi w przepisach dla Planu Strategicznego WPR 2023–2027. Ostateczna płatność zależy także od powierzchni objętej wsparciem i zastosowania degresywności.

Na czym polega degresywność?

Degresywność oznacza, że kolejne przedziały powierzchni są objęte coraz niższym procentem stawki podstawowej. Mechanizm stosuje się na poziomie gospodarstwa, a nie oddzielnie do każdej działki.

Przykładowo, przy stawce 179 zł/ha pierwsze 25 ha jest rozliczane według pełnej stawki, kolejne hektary do 50 ha według 50%, a powierzchnia od 50 do 75 ha według 25%. Jeżeli gospodarstwo korzysta z kilku stawek, powierzchnie objęte płatnością uwzględnia się zgodnie z zasadami określonymi w przepisach, w kolejności od najwyższej stawki do najniższej.

Kiedy potrzebna jest obsada zwierząt?

Warunek obsady zwierząt dotyczy wyższych stawek dla części obszarów podgórskich i górskich. W aktualnych zasadach dla tych wariantów wymagane jest posiadanie zwierząt w liczbie odpowiadającej co najmniej 0,5 DJP na hektar wszystkich użytków rolnych będących w posiadaniu rolnika. W materiałach dotyczących poszczególnych interwencji mogą pojawiać się także wartości 0,3 DJP/ha, dlatego przed złożeniem wniosku trzeba sprawdzić wariant obowiązujący dla danego roku i typu ONW.

Do wyliczenia DJP mogą być uwzględniane następujące gatunki:

• alpaki, bydło domowe i bawoły domowe,
• daniele i jelenie szlachetne,
• gęsi,
• kozy i owce,
• lamy,
• muły i osły,
• konie.

Liczbę DJP oblicza się przez pomnożenie liczby zwierząt danego gatunku przez właściwy współczynnik przeliczeniowy, a następnie zsumowanie wyników. Pod uwagę bierze się średni stan zwierząt w okresie od 1 kwietnia do 30 września. Zwierzęta muszą być prawidłowo zgłoszone do komputerowej bazy systemu identyfikacji i rejestracji zwierząt.

Warunek może zostać spełniony także dzięki zwierzętom będącym w posiadaniu małżonka. W takim przypadku potrzebna jest jego pisemna zgoda na przyznanie płatności z uwzględnieniem tych zwierząt. Błędne wyliczenie DJP albo brak wymaganych zgłoszeń w bazie IRZ może skutkować odmową zastosowania wyższej stawki.

Gdzie sprawdzić podstawę prawną i położenie działek?

Szczegółowe warunki i tryb przyznawania płatności określa rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 10 marca 2023 r. dotyczące płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami w ramach Planu Strategicznego WPR 2023–2027. Aktualny tekst jednolity ogłoszono w Dz.U. z 2025 r. poz. 1190.

Przed złożeniem wniosku należy sprawdzić, czy konkretna działka znajduje się w wykazie ONW oraz jaki typ i strefa zostały jej przypisane. Informacje są dostępne w materiałach ARiMR i w aplikacji eWniosekPlus, która może automatycznie przypisać działkom odpowiedni obszar ONW. W przypadku spółdzielni rolników lub spółdzielni produkcji rolnej obowiązują odrębne zasady limitów, zależne między innymi od liczby członków i spełnienia wymogu lustracji.

Stawki, okresy referencyjne i warunki przyznawania płatności mogą zostać zmienione przepisami obowiązującymi w danym roku. Przed wysłaniem wniosku należy zweryfikować aktualne informacje w ARiMR, wykaz obszarów ONW oraz właściwe rozporządzenia.