Zabezpieczenie kredytu – co to jest i jakie są jego rodzaje?

Czym jest zabezpieczenie kredytu?

Bank przed udzieleniem finansowania ocenia zdolność kredytową, dochody, zobowiązania oraz historię spłat, między innymi na podstawie informacji z BIK. Samo badanie sytuacji finansowej nie zawsze wystarcza. Przy wyższej kwocie, długim okresie spłaty albo podwyższonym ryzyku bank może wymagać dodatkowej gwarancji odzyskania pieniędzy.

Zabezpieczenie kredytu pełni właśnie taką funkcję. Jeżeli kredytobiorca nie reguluje rat, bank może skorzystać z określonych praw, na przykład dochodzić zapłaty od poręczyciela, sprzedać przedmiot zastawu albo zaspokoić należność z nieruchomości obciążonej hipoteką. Zakres tych uprawnień wynika z umowy i rodzaju zabezpieczenia.

Nie jest to wyłącznie obciążenie dla klienta. Mniejsze ryzyko po stronie banku może przełożyć się na niższą marżę, niższe opłaty, dłuższy okres spłaty albo możliwość uzyskania wyższej kwoty. Zabezpieczenie nie zastępuje jednak zdolności kredytowej. Bank nadal ocenia, czy kredytobiorca będzie w stanie regulować raty.

Jakie są główne rodzaje zabezpieczeń kredytu?

Najważniejszy podział obejmuje zabezpieczenia osobiste i rzeczowe. W pierwszym przypadku za spłatę odpowiada osoba lub podmiot swoim majątkiem. W drugim bank uzyskuje prawa do określonego składnika majątku, na przykład nieruchomości, samochodu albo środków zgromadzonych na rachunku.

Cecha	Zabezpieczenie osobiste	Zabezpieczenie rzeczowe
Na czym polega?	Osoba lub podmiot zobowiązuje się do spłaty długu albo odpowiada za niego własnym majątkiem.	Bank uzyskuje prawa do konkretnego składnika majątku.
Przykłady	Poręczenie, weksel in blanco, przystąpienie do długu, gwarancja bankowa.	Hipoteka, zastaw, blokada środków, przewłaszczenie na zabezpieczenie.
Zakres odpowiedzialności	Może obejmować cały majątek osoby odpowiadającej za zobowiązanie, zgodnie z umową.	Dotyczy przede wszystkim wskazanego przedmiotu lub prawa majątkowego.
Skutek problemów ze spłatą	Bank może dochodzić należności od kredytobiorcy, poręczyciela lub innego dłużnika.	Bank może zaspokoić roszczenie z obciążonego składnika majątku.

Przewiń tabelę w bok →

Zabezpieczenie osobiste

Przy zabezpieczeniu osobistym odpowiedzialność nie jest związana wyłącznie z jednym przedmiotem. Przykładowo poręczyciel zobowiązuje się spłacić kredyt, jeżeli kredytobiorca nie wykona swoich obowiązków. Zakres poręczenia może obejmować kapitał, odsetki i inne koszty, ale może też zostać ograniczony do określonej kwoty.

Weksel in blanco jest dokumentem podpisanym bez wpisanej w chwili wystawienia pełnej kwoty lub terminu płatności. Zasady jego uzupełnienia powinny wynikać z deklaracji wekslowej. Przed podpisaniem trzeba sprawdzić, kiedy bank może go wypełnić, jakiego zadłużenia dotyczy oraz jakie obowiązki powstają po stronie wystawcy i ewentualnego poręczyciela wekslowego.

Do zabezpieczeń osobistych zalicza się także przystąpienie do długu, gdy kolejna osoba staje się dłużnikiem solidarnym, oraz gwarancję bankową, w której inny bank zobowiązuje się do zapłaty określonej kwoty po spełnieniu warunków gwarancji.

Zabezpieczenie rzeczowe

Zabezpieczenie rzeczowe dotyczy konkretnego składnika majątku. Najbardziej znanym przykładem jest hipoteka. Wpisuje się ją do księgi wieczystej nieruchomości, a bank może dochodzić zaspokojenia z tej nieruchomości, nawet jeśli zmieni się jej właściciel. Ustanowienie hipoteki nie oznacza, że bank staje się właścicielem mieszkania lub domu. Właściciel nadal może korzystać z nieruchomości, choć jej sprzedaż zwykle wymaga uregulowania kwestii zabezpieczenia.

Inne przykłady to zastaw na ruchomości lub zbywalnych prawach majątkowych, blokada środków na rachunku, kaucja oraz przewłaszczenie na zabezpieczenie. Przy przewłaszczeniu własność określonej rzeczy przechodzi na bank do czasu spłaty zobowiązania, na zasadach opisanych w umowie. W przypadku kredytu samochodowego spotyka się także zastaw rejestrowy albo cesję praw z polisy AC.

Od czego zależy wybór zabezpieczenia?

Bank dobiera zabezpieczenie do poziomu ryzyka oraz rodzaju finansowania. Inne wymagania mogą dotyczyć krótkiego kredytu gotówkowego, inne kredytu hipotecznego na kilkadziesiąt lat, a jeszcze inne kredytu inwestycyjnego dla firmy. Znaczenie mają przede wszystkim:

• Rodzaj i cel kredytu – finansowanie nieruchomości zwykle wiąże się z hipoteką, a zakup samochodu może wymagać zastawu, przewłaszczenia lub cesji z ubezpieczenia.
• Kwota i okres spłaty – większe zobowiązanie i dłuższy termin zwiększają znaczenie trwałego zabezpieczenia.
• Zdolność i wiarygodność kredytowa – bank analizuje dochody, zobowiązania, stabilność finansową i historię spłat w BIK.
• Wartość oraz dostępność majątku – znaczenie ma to, czy klient posiada nieruchomość, pojazd, środki na rachunku albo inne prawa możliwe do ustanowienia jako zabezpieczenie.
• Koszt ustanowienia i obsługi – hipoteka może wiązać się z wyceną i opłatami sądowymi, a gwarancja z prowizją.

Ustanowienie zabezpieczenia może przynieść kredytobiorcy kilka konkretnych korzyści:

• większą szansę na uzyskanie finansowania, gdy sama ocena zdolności kredytowej jest niewystarczająca;
• możliwość uzyskania niższego oprocentowania lub prowizji;
• szansę na wyższą kwotę kredytu;
• możliwość rozłożenia spłaty na dłuższy okres i obniżenia miesięcznej raty.

Nie oznacza to, że każde zabezpieczenie automatycznie poprawi ofertę. Bank może wymagać określonej wartości zabezpieczenia, dodatkowych dokumentów albo kilku form jednocześnie. Przy kredycie dla przedsiębiorcy przykładem dodatkowego rozwiązania może być gwarancja de minimis, która pomaga ograniczyć problem braku wystarczającego majątku, ale nie zwalnia firmy z obowiązku spłaty kredytu.

Najczęstsze pytania o zabezpieczenie kredytu

Czy można zmienić zabezpieczenie w trakcie spłaty?

Tak, ale bank nie musi wyrazić zgody. Zwykle ocenia nowy przedmiot zabezpieczenia, jego wartość, stan prawny oraz aktualną sytuację finansową kredytobiorcy. Przy nieruchomości mogą być potrzebne między innymi dokumenty z księgi wieczystej i wycena. Zmiana może wiązać się z opłatami i dodatkowymi formalnościami.

Co, jeśli nie mam majątku pod zastaw?

Brak nieruchomości lub innych aktywów nie zawsze zamyka drogę do kredytu. Bank może zaproponować poręczenie, weksel, gwarancję albo ubezpieczenie. W przypadku firm rozwiązaniem bywa gwarancja de minimis, o ile przedsiębiorca i kredyt spełniają warunki programu. Bank może też odmówić finansowania, jeśli ryzyko pozostanie zbyt wysokie.

Czy hipoteka jest jedynym zabezpieczeniem kredytu na dom?

Nie, ale przy kredycie hipotecznym hipoteka na nieruchomości jest podstawową formą zabezpieczenia. Bank może wymagać także cesji praw z polisy, ubezpieczenia nieruchomości lub czasowego zabezpieczenia do chwili dokonania wpisu hipoteki. Dopuszczalne rozwiązania zależą od banku, rodzaju nieruchomości i warunków umowy.

Przed podpisaniem dokumentów sprawdź nie tylko koszt kredytu, lecz także zakres odpowiedzialności wynikający z zabezpieczenia. Szczególnej uwagi wymagają poręczenie, weksel in blanco oraz przewłaszczenie, ponieważ ich konsekwencje mogą obejmować majątek kredytobiorcy lub osoby zabezpieczającej zobowiązanie.

---

Artykuł nie stanowi porady inwestycyjnej lub finansowej.