Biuro biznesowe

Umowa faktoringu – jakie warunki trzeba spełnić?

Autor: Redakcja absolutions.com.pl Opublikowano Czas czytania: 6 min

Umowa faktoringu jest umową nienazwaną, dlatego jej bezpieczeństwo zależy przede wszystkim od precyzyjnych zapisów, a nie od gotowego ustawowego wzorca. Przedsiębiorca powinien sprawdzić wymagania wobec firmy i faktur, zasady cesji, wysokość limitów, odpowiedzialność za brak zapłaty oraz wszystkie opłaty wskazane w OWU.

Czym jest umowa faktoringu?

Faktoring służy wcześniejszemu uzyskaniu pieniędzy z faktur z odroczonym terminem płatności. Faktor finansuje wierzytelność, a faktorant, czyli przedsiębiorca, przenosi ją na faktora albo umożliwia mu obsługę i inkaso należności. W zależności od modelu faktor może także monitorować płatności i prowadzić działania windykacyjne.

Nie jest to kredyt w klasycznym znaczeniu. Przy ocenie wniosku znaczenie ma nie tylko sytuacja finansowa przedsiębiorcy, lecz także jakość wierzytelności i wypłacalność jego kontrahentów. W praktyce firma może otrzymać środki przed upływem terminu płatności faktury, a dłużnik reguluje należność zgodnie z ustalonym sposobem rozliczenia.

Faktoring nie ma odrębnej, sztywnej definicji w Kodeksie cywilnym. Jest umową nienazwaną, opartą na zasadzie swobody umów oraz przepisach dotyczących przelewu wierzytelności, w szczególności art. 509 i następnych Kodeksu cywilnego. Z tego powodu trzeba dokładnie czytać dokument główny, załączniki i ogólne warunki umowy. To właśnie one określają zakres odpowiedzialności stron.

Jakie warunki trzeba spełnić?

Faktor zwykle analizuje zarówno przedsiębiorcę, jak i jego kontrahentów. Wymagania różnią się między instytucjami, ale najczęściej potrzebne są dokumenty pozwalające ocenić działalność, źródło wierzytelności i prawdopodobieństwo zapłaty.

W zależności od formy prawnej firmy faktor może poprosić o:

  • wniosek faktoringowy i dokumenty rejestrowe przedsiębiorcy,
  • sprawozdania finansowe, bilans, rachunek zysków i strat, KPiR albo zeznania podatkowe,
  • zaświadczenia z ZUS i urzędu skarbowego o stanie zobowiązań,
  • umowy, zamówienia lub inne dokumenty potwierdzające podstawę wystawienia faktur,
  • listę odbiorców, których faktury mają być objęte finansowaniem.

Nie każda faktura spełnia warunki finansowania. Zwykle faktor oczekuje, że wierzytelność będzie:

  • bezsporna i wynikała z rzeczywiście wykonanej dostawy lub usługi,
  • nieprzeterminowana w chwili zgłoszenia do finansowania,
  • przysługująca faktorantowi, a nie wcześniej przeniesiona na inny podmiot,
  • wolna od zakazu cesji albo objęta zgodą wymaganą przez umowę z kontrahentem,
  • udokumentowana fakturą i dokumentami potwierdzającymi wykonanie świadczenia.

Faktor ocenia także dłużnika. Może sprawdzać jego historię płatniczą, sytuację finansową, koncentrację obrotów oraz wcześniejsze spory dotyczące faktur. Przy faktoringu jawnym kontrahent jest informowany o cesji i otrzymuje instrukcję zapłaty na rachunek faktora. W modelu cichym informacja o finansowaniu nie jest przekazywana dłużnikowi, lecz ten wariant może wiązać się z bardziej rygorystycznymi warunkami.

Co powinna zawierać umowa faktoringu?

Dokument powinien jasno wskazywać strony, przedmiot finansowania, sposób przekazywania faktur, termin wypłaty środków i zasady rozliczeń. Nie wystarczy samo określenie prowizji. Znaczenie mają także postanowienia zawarte w OWU, tabeli opłat i załącznikach.

Przed podpisaniem sprawdź, czy umowa precyzyjnie określa:

  • strony i rodzaj faktoringu – w tym faktoring jawny, cichy, pełny lub niepełny,
  • zakres wierzytelności przyjmowanych do finansowania,
  • limit globalny oraz limit przypadający na konkretnego kontrahenta,
  • wysokość zaliczki, terminy wypłaty i sposób przekazania pozostałej części środków,
  • reguły zgłaszania faktur, akceptacji dokumentów i informowania o korektach lub reklamacjach,
  • zasady regresu, karencji i odpowiedzialności za brak zapłaty,
  • wynagrodzenie faktora, odsetki, prowizje i koszty dodatkowe,
  • wymagane zabezpieczenia, takie jak poręczenie, weksel lub dodatkowa cesja,
  • warunki wypowiedzenia, rozwiązania umowy i rozliczenia po jej zakończeniu.

Limit globalny i limit na kontrahenta

Limit finansowania wskazuje, jaka kwota może pozostawać jednocześnie sfinansowana. Limit globalny dotyczy całej współpracy, natomiast limit na kontrahenta określa maksymalną ekspozycję wobec konkretnego dłużnika. Suma limitów przypisanych odbiorcom może być wyższa niż limit globalny, dlatego oba parametry trzeba analizować osobno.

Cesja i zakaz przelewu wierzytelności

Cesja jest przelewem wierzytelności na faktora. Przed zgłoszeniem faktury trzeba sprawdzić umowę z odbiorcą. Jeżeli zawiera zakaz cesji albo uzależnia ją od zgody dłużnika, faktor może odmówić finansowania lub wymagać dodatkowych dokumentów. Naruszenie takiego postanowienia może też wywołać spór z kontrahentem.

Ochrona jednoosobowej działalności gospodarczej

Przedsiębiorca prowadzący jednoosobową działalność gospodarczą może korzystać z ochrony przewidzianej dla przedsiębiorców na prawach konsumenta, jeżeli dana umowa nie ma dla niego charakteru zawodowego. W umowie faktoringu zawieranej z taką osobą powinno znaleźć się postanowienie dotyczące możliwości odstąpienia w terminie 14 dni, jeżeli przepisy o tej ochronie mają zastosowanie.

Ten zapis ma znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy faktor pobiera opłatę przygotowawczą, a następnie nie przyjmuje wskazanego płatnika do finansowania. Przed podpisaniem trzeba sprawdzić, czy klauzula odstąpienia została ujęta prawidłowo oraz jakie są skutki złożenia oświadczenia. W razie wątpliwości dokument powinien przeanalizować prawnik.

Faktoring pełny i niepełny – jak zmienia się ryzyko?

Najważniejszy podział dotyczy regresu. W faktoringu pełnym, nazywanym także bezregresowym, faktor przejmuje ryzyko niewypłacalności dłużnika w zakresie określonym umową. W faktoringu niepełnym, czyli z regresem, przedsiębiorca może zostać zobowiązany do zwrotu zaliczki, gdy kontrahent nie zapłaci.

Rodzaj faktoringu Ryzyko niewypłacalności Koszt Odpowiedzialność faktoranta
Pełny, bez regresu Co do zasady przejmuje je faktor, zgodnie z warunkami umowy Zwykle wyższy, ponieważ obejmuje także przejęcie ryzyka Nie odpowiada za samą niewypłacalność dłużnika w zakresie objętym ochroną
Niepełny, z regresem Pozostaje po stronie faktoranta Zwykle niższy niż przy faktoringu pełnym Może zwrócić finansowanie, gdy dłużnik nie zapłaci
Mieszany Jest dzielone według limitów i warunków umowy Zależy od zakresu przejętego ryzyka Odpowiada w części nieobjętej ochroną faktora

Przewiń tabelę w bok →

Samo określenie „bez regresu” nie wystarcza. Należy sprawdzić, czy ochrona obejmuje każdą przyczynę braku zapłaty, czy tylko niewypłacalność potwierdzoną w określony sposób. Umowa może też przewidywać wyłączenia dotyczące sporów handlowych, wad dostawy, potrąceń lub nieprawidłowości w dokumentacji.

Jakie koszty i pułapki mogą pojawić się w OWU?

Porównywanie wyłącznie jednej prowizji może prowadzić do błędnej oceny oferty. Całkowity koszt zależy od sposobu naliczania opłat oraz od tego, czy finansowanie trwa kilka dni, czy aż do zapłaty przez kontrahenta.

W OWU sprawdź w szczególności:

  • opłatę przygotowawczą, administracyjną lub za uruchomienie współpracy,
  • opłatę za przyznanie, odnowienie albo niewykorzystanie limitu,
  • odsetki naliczane od wypłaconej kwoty lub od całego dostępnego limitu,
  • koszty weryfikacji kontrahentów, monitów i działań windykacyjnych,
  • kary za zbyt niski obrót, niewykorzystanie deklarowanego limitu lub wcześniejsze wypowiedzenie.

Ustal także, czy odsetki są naliczane za rzeczywisty czas finansowania, czy za z góry określony okres. Znaczenie ma moment pobrania opłaty – z góry, przy wypłacie zaliczki czy po spłacie należności. Sprawdź również, czy faktor może jednostronnie zmienić tabelę opłat, ograniczyć limit albo potrącić własne należności z kwoty przekazywanej firmie.

Niejasne powinny być także zasady regresu. Umowa powinna wskazywać, kiedy powstaje obowiązek zwrotu środków, ile trwa ewentualny okres karencji po terminie płatności i czy faktor najpierw podejmuje działania windykacyjne. Bez tych informacji trudno ocenić, jak szybko opóźnienie kontrahenta wpłynie na finanse faktoranta.

Co sprawdzić przed podpisaniem?

Przed zawarciem umowy przeanalizuj dokument razem z OWU, tabelą opłat i wszystkimi załącznikami. Przygotuj symulację dla kilku rzeczywistych faktur, uwzględniając różne terminy zapłaty, opóźnienie kontrahenta i niewykorzystanie limitu.

Przed podpisaniem wykonaj następujące czynności:

  • sprawdź rodzaj faktoringu i dokładny zakres regresu,
  • porównaj limit globalny z limitami przypisanymi poszczególnym odbiorcom,
  • zweryfikuj zakaz cesji w umowach z kontrahentami,
  • poproś o pełną symulację kosztów na podstawie typowych faktur,
  • przeczytaj zasady wypowiedzenia, karencji, windykacji i potrąceń,
  • skonsultuj niejasne zabezpieczenia oraz klauzule dotyczące JDG z prawnikiem lub księgowym.

Największe ryzyko nie wynika z samej nazwy usługi, lecz z postanowień, które określają odpowiedzialność za dłużnika, sposób naliczania opłat i możliwość zakończenia współpracy. Dopiero po ich sprawdzeniu można ocenić, czy dana umowa faktoringu odpowiada skali sprzedaży i akceptowanemu poziomowi ryzyka.


Artykuł nie stanowi porady inwestycyjnej lub finansowej.

O autorze

Redakcja absolutions.com.pl

Absolutions to poradnik o finansach firmy. Wyjaśniamy, jak działa faktoring i inne formy finansowania, jak dbać o płynność i rentowność oraz jak bezpiecznie wystawiać faktury i rozliczać płatności. Piszemy o spółkach i relacjach między wspólnikami, a także o tym, co robić przy problemach z długami. Treści mają charakter informacyjny i nie zastępują porady prawnika ani księgowego

Wszystkie wpisy autora

Czytaj również