Faktoring polega na zamianie nieprzeterminowanych faktur z odroczonym terminem płatności na gotówkę. Przedsiębiorca przekazuje wierzytelność faktorowi, a ten wypłaca większość jej wartości przed zapłatą kontrahenta. Dzięki temu firma szybciej odzyskuje środki potrzebne na bieżącą działalność, bez zaciągania kredytu bankowego.
Czym jest faktoring?
Faktoring to odpłatna usługa finansowa, która pomaga zarządzać płynnością finansową firmy. Znajduje zastosowanie przede wszystkim wtedy, gdy przedsiębiorca sprzedaje towary lub usługi z terminem płatności wynoszącym na przykład 30, 60 albo 90 dni. Wystawiona faktura potwierdza należność, ale pieniądze pozostają zamrożone do dnia zapłaty.
W faktoringu przedsiębiorca, czyli faktorant, przekazuje fakturę faktorowi – wyspecjalizowanej instytucji finansowej. Faktor wypłaca uzgodnioną część należności, a następnie otrzymuje zapłatę od kontrahenta albo rozlicza ją z faktorantem, zależnie od rodzaju usługi.
Podstawą transakcji jest cesja wierzytelności, czyli przeniesienie na faktora prawa do otrzymania zapłaty z konkretnej faktury. Faktoring nie jest kredytem bankowym w sensie prawnym. Nie polega na pożyczeniu firmie pieniędzy podlegających spłacie według harmonogramu, lecz na finansowaniu należności wynikających ze sprzedaży. Usługa wiąże się jednak z prowizjami i innymi opłatami, dlatego jej koszt trzeba uwzględnić w rachunku ekonomicznym.
Jak działa faktoring krok po kroku?
Mechanizm jest podobny niezależnie od tego, czy dokumenty przekazuje się przez internet, czy w tradycyjny sposób. W uproszczeniu pieniądze trafiają do firmy przed terminem zapłaty faktury, a faktor rozlicza należność po jej opłaceniu.
- Sprzedaż i wystawienie faktury – faktorant wykonuje usługę albo dostarcza towar, a następnie wystawia kontrahentowi nieprzeterminowaną fakturę z odroczonym terminem płatności.
- Przekazanie faktury faktorowi – przedsiębiorca zgłasza dokument do finansowania. Faktor sprawdza fakturę, faktoranta oraz kontrahenta, a także warunki cesji.
- Wypłata środków – po akceptacji transakcji faktor przekazuje faktorantowi zaliczkę lub uzgodnioną część wartości faktury. Wysokość wypłaty zależy od umowy i może obejmować większość należności.
- Zapłata przez kontrahenta – w faktoringu jawnym kontrahent płaci bezpośrednio faktorowi. Przy faktoringu cichym przelew może trafić do faktoranta, który następnie rozlicza się z faktorem.
- Końcowe rozliczenie – po otrzymaniu zapłaty faktor przekazuje ewentualną pozostałą część należności, pomniejszoną o prowizję, koszt finansowania i inne opłaty przewidziane w umowie.
Finansowaniu zazwyczaj podlegają faktury, których termin płatności jeszcze nie minął. Faktura przeterminowana może zostać odrzucona albo wymagać odrębnych ustaleń. Niektóre usługi pozwalają finansować pojedyncze dokumenty, inne opierają się na stałym limicie i większej liczbie faktur.
Rodzaje faktoringu – ryzyko i relacja z kontrahentem
Rodzaje faktoringu można rozpatrywać według dwóch niezależnych kryteriów. Pierwsze dotyczy tego, kto ponosi ryzyko niewypłacalności kontrahenta. Drugie określa, czy kontrahent zostaje poinformowany o cesji wierzytelności.
| Rodzaj | Ryzyko niewypłacalności | Relacja z kontrahentem | Zastosowanie |
|---|---|---|---|
| Faktoring pełny, bez regresu | Faktor przejmuje ryzyko, zwykle w zakresie określonym umową i oceną kontrahenta. | Może być jawny albo, w wybranych modelach, prowadzony z ograniczoną informacją dla kontrahenta. | Dla firm, które chcą ograniczyć ryzyko braku zapłaty i są gotowe ponieść wyższy koszt. |
| Faktoring niepełny, z regresem | Faktorant ponosi ryzyko niewypłacalności kontrahenta. | Może być jawny albo cichy, zależnie od umowy. | Dla firm współpracujących ze sprawdzonymi kontrahentami i szukających niższego kosztu. |
| Faktoring jawny | Zależy od tego, czy jest pełny, czy niepełny. | Kontrahent otrzymuje informację o cesji i wie, że powinien zapłacić faktorowi. | Gdy przedsiębiorca akceptuje otwartą komunikację i chce, aby faktor monitorował płatność. |
| Faktoring cichy | Zależy od tego, czy jest pełny, czy niepełny. | Kontrahent nie jest informowany o finansowaniu, o ile pozwalają na to warunki umowy. | Gdy ważna jest dyskrecja albo przedsiębiorca chce zachować dotychczasowy sposób rozliczeń. |
Regres oznacza możliwość żądania od faktoranta zwrotu wypłaconych środków, gdy kontrahent nie zapłaci faktury. W faktoringu niepełnym faktor może więc sfinansować należność, ale nie przejmuje ostatecznej odpowiedzialności za niewypłacalność dłużnika. Jeśli kontrahent trwale nie ureguluje zobowiązania, przedsiębiorca musi rozliczyć się z faktorem.
W faktoringu pełnym, nazywanym też bezregresowym, faktor przejmuje ryzyko niewypłacalności kontrahenta w zakresie przewidzianym umową. Z tego powodu usługa jest zwykle droższa, a faktor dokładniej ocenia kontrahenta i może wymagać dodatkowych warunków.
W faktoringu jawnym kontrahent otrzymuje informację o cesji wierzytelności oraz dane rachunku, na który powinien zapłacić. Nie musi to oznaczać problemów finansowych faktoranta, ale zmienia sposób obsługi należności. Faktoring cichy zapewnia większą dyskrecję, jednak może wiązać się z wyższym kosztem i większą odpowiedzialnością przedsiębiorcy za prawidłowe przekazanie zapłaty.
Faktoring a kredyt obrotowy – najważniejsze różnice
Oba rozwiązania mogą poprawić płynność, ale działają na innej podstawie. Kredyt tworzy zobowiązanie wobec banku, natomiast faktoring finansuje istniejące należności wynikające z wystawionych faktur.
| Cecha | Faktoring | Kredyt obrotowy |
|---|---|---|
| Podstawa finansowania | Nieprzeterminowane faktury i cesja wierzytelności. | Umowa kredytowa i zdolność kredytowa przedsiębiorcy. |
| Zabezpieczenie | Przede wszystkim finansowane należności, czasem także dodatkowe zabezpieczenia. | Często majątek firmy, poręczenie, hipoteka, zastaw lub inne zabezpieczenie. |
| Dostępność | Ocena obejmuje faktora, faktoranta i kontrahentów. Dla młodej firmy znaczenie może mieć jakość należności. | Bank analizuje historię, wyniki finansowe, zdolność kredytową i poziom zadłużenia. |
| Szybkość decyzji | Może być krótka, szczególnie przy obsłudze online i powtarzalnych transakcjach. | Zwykle wymaga bardziej rozbudowanej procedury i dokumentacji. |
| Wpływ na zobowiązania | Nie jest kredytem bankowym, choć sposób ujęcia zależy od warunków transakcji i zasad rachunkowości. | Powoduje powstanie zobowiązania kredytowego. |
Faktoring może być łatwiej dostępny dla małych lub młodych firm, ale nie oznacza to automatycznej akceptacji każdej faktury. Faktor nadal ocenia ryzyko transakcji, w tym wiarygodność kontrahenta, autentyczność sprzedaży oraz możliwość skutecznej cesji.
Korzyści, koszty i ryzyka faktoringu
Największą korzyścią jest skrócenie czasu oczekiwania na pieniądze. Firma może wykorzystać środki na zobowiązania, które trzeba opłacić przed wpływem od klienta. Dotyczy to między innymi wynagrodzeń, podatków, składek, zakupów materiałów, paliwa i usług podwykonawców.
Faktoring może przynieść firmie następujące korzyści:
- Szybszy dostęp do środków wynikających ze sprzedaży.
- Lepsze zarządzanie płynnością i mniejsze ryzyko zatorów płatniczych.
- Możliwość oferowania kontrahentom dłuższych terminów płatności bez zamrażania całej gotówki.
- Wsparcie w monitorowaniu należności, jeśli przewiduje je umowa z faktorem.
Faktoring nie jest bezpłatnym przyspieszeniem płatności. Umowa może przewidywać prowizję za finansowanie faktury, opłatę za limit, koszt przygotowania usługi, odsetki od wypłaconej zaliczki oraz opłaty związane z opóźnieniem kontrahenta. Ostateczna cena zależy między innymi od wartości faktury, okresu finansowania, rodzaju faktoringu, liczby dokumentów i poziomu ryzyka.
Przedsiębiorca powinien sprawdzić, czy prowizja jest naliczana od całej wartości faktury, czy tylko od wypłaconej kwoty, a także kiedy powstaje obowiązek zapłaty. Warto porównać całkowity koszt usługi, a nie tylko pojedynczą stawkę procentową.
Najpoważniejszym ryzykiem w faktoringu niepełnym jest regres. Jeżeli kontrahent nie zapłaci, faktorant może zostać zobowiązany do zwrotu wypłaconych środków, mimo że wcześniej przekazał faktorowi fakturę. Dlatego przed finansowaniem trzeba ocenić terminowość i kondycję płatniczą klientów.
Przed podpisaniem umowy sprawdź:
- łączny koszt finansowania, prowizje, odsetki i opłaty dodatkowe,
- zasady rozliczenia faktury po terminie płatności,
- warunki uruchomienia regresu i termin zwrotu środków,
- odpowiedzialność za spory dotyczące dostawy, jakości towaru lub wykonania usługi,
- zasady informowania kontrahenta o cesji oraz zakres monitoringu należności.
Jeżeli zapisy o regresie, cesji albo opłatach są niejasne, przed zawarciem umowy warto skonsultować je z księgowym, doradcą finansowym lub prawnikiem.
Dla kogo faktoring może być dobrym rozwiązaniem?
Faktoring sprawdza się przede wszystkim w firmach, które sprzedają towary lub usługi i wystawiają faktury z odroczonym terminem płatności. Szczególnie przydatny bywa w branżach, w których standardem są długie terminy rozliczeń, między innymi w transporcie, budownictwie, produkcji i handlu hurtowym.
Przedsiębiorca powinien mieć realne należności od kontrahentów, które można przenieść na faktora. Dostępność finansowania zależy od umowy i oceny ryzyka. Nie każda faktura zostanie zaakceptowana, zwłaszcza gdy jest przeterminowana, sporna albo wystawiona na niewiarygodnego dłużnika.
Faktoring ma najwięcej sensu wtedy, gdy firma generuje sprzedaż, ale musi długo czekać na zapłatę. Pozwala wtedy zamienić część przyszłych wpływów na bieżący kapitał obrotowy. Trzeba jednak zestawić wartość poprawy płynności z prowizjami oraz ryzykiem regresu.
Artykuł nie stanowi porady inwestycyjnej lub finansowej.
