Postępowanie restrukturyzacyjne a przedawnienie – co warto wiedzieć?
Postępowanie restrukturyzacyjne nie oznacza automatycznej utraty wierzytelności ani jej przedawnienia. Wierzyciel musi jednak ustalić, jaki tryb restrukturyzacji otwarto, czy jego roszczenie zostało ujęte w spisie wierzytelności oraz czy doszło do zawieszenia albo przerwania biegu przedawnienia.
Przerwanie a zawieszenie biegu przedawnienia
Przedawnienie roszczeń majątkowych jest regulowane przede wszystkim przez art. 117–125 Kodeksu cywilnego. Co do zasady bieg terminu rozpoczyna się, gdy roszczenie staje się wymagalne. Dla wielu roszczeń związanych z działalnością gospodarczą podstawowy termin wynosi trzy lata, choć przepisy szczególne mogą przewidywać inne terminy.
Przerwanie biegu przedawnienia oznacza wyzerowanie dotychczasowego okresu. Po zdarzeniu przerywającym termin zaczyna biec na nowo. Zgodnie z art. 123 § 1 k.c. może do tego dojść między innymi wskutek czynności przed sądem lub organem powołanym do dochodzenia roszczeń, podjętej bezpośrednio w celu dochodzenia, ustalenia, zaspokojenia albo zabezpieczenia roszczenia. Skutek taki może wywołać także uznanie długu przez dłużnika.
Zawieszenie działa inaczej. W czasie zawieszenia termin nie biegnie, ale po ustaniu przyczyny zawieszenia kontynuuje bieg od miejsca, w którym się zatrzymał. Okres zawieszenia nie jest więc doliczany do terminu, lecz nie powoduje rozpoczęcia całego terminu od początku.
Jak tryb restrukturyzacji wpływa na przedawnienie?
Prawo restrukturyzacyjne przewiduje cztery tryby postępowania. Ich wpływ na przedawnienie nie jest taki sam. Szczególne przepisy o zawieszeniu odnoszą się przede wszystkim do roszczeń, których egzekucja lub wykonanie zabezpieczenia jest niedopuszczalne w związku z postępowaniem.
| Tryb restrukturyzacji | Wpływ na przedawnienie | Kluczowa uwaga |
|---|---|---|
| Postępowanie o zatwierdzenie układu | Zasadniczo stosuje się art. 123 k.c. Możliwe jest przerwanie przez uznanie długu, pozew albo inną czynność spełniającą warunki ustawowe. | Samo prowadzenie postępowania nie zawiesza automatycznie biegu przedawnienia. Znaczenie może mieć wpisanie wierzytelności do spisu i zapoznanie się z nim przez wierzyciela. |
| Przyspieszone postępowanie układowe | Dla określonych roszczeń bieg przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu. | Podstawą jest art. 259 ust. 4 Prawa restrukturyzacyjnego. Zakaz egzekucji może pozbawić wierzyciela jednej z typowych czynności przerywających termin. |
| Postępowanie układowe | Stosuje się rozwiązanie analogiczne do przyspieszonego postępowania układowego. | Wynika to z art. 278 ust. 3 Prawa restrukturyzacyjnego, który odsyła do regulacji dotyczących zawieszenia. |
| Postępowanie sanacyjne | Dla określonych roszczeń bieg przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu do zakończenia sanacji. | Podstawę stanowi art. 312 ust. 6 Prawa restrukturyzacyjnego. Równocześnie egzekucja z majątku objętego masą sanacyjną jest co do zasady zablokowana. |
Przewiń tabelę w bok →
Postępowanie o zatwierdzenie układu
W postępowaniu o zatwierdzenie układu ustawa nie wprowadza ogólnej zasady, zgodnie z którą samo wszczęcie procedury zawieszałoby przedawnienie. Dlatego trzeba sięgnąć do reguł Kodeksu cywilnego i sprawdzić, czy wystąpiło zdarzenie przerywające termin.
Znaczenie może mieć spis wierzytelności. Jeżeli dłużnik ujmuje w nim daną wierzytelność, jego zachowanie może zostać uznane za niewłaściwe uznanie długu. Nie wystarczy jednak założenie, że spis istnieje. Istotne jest, czy wierzyciel uzyskał wiedzę o wpisie, w szczególności przez zapoznanie się z dokumentem udostępnionym w Krajowym Rejestrze Zadłużonych.
Zawarcie i prawomocne zatwierdzenie układu może zmienić terminy płatności. Jeżeli świadczenie zostaje odroczone, termin przedawnienia należy wiązać z nową datą wymagalności. Przy ratach każda z nich może mieć własny termin liczony od dnia następującego po terminie jej płatności.
Przyspieszone postępowanie układowe, układowe i sanacyjne
W przyspieszonym postępowaniu układowym art. 259 ust. 4 Prawa restrukturyzacyjnego przewiduje zawieszenie biegu przedawnienia roszczeń, dla których niedopuszczalne jest wszczęcie egzekucji oraz wykonanie zabezpieczenia. Termin, który jeszcze się nie rozpoczął, nie zaczyna biec, a termin już rozpoczęty zatrzymuje się na czas trwania postępowania.
Takie rozwiązanie stosuje się także w postępowaniu układowym na podstawie art. 278 ust. 3 tej ustawy. W sanacji analogiczny skutek wynika z art. 312 ust. 6. Za moment otwarcia sanacji uznaje się dzień wydania postanowienia o jej otwarciu, zgodnie z art. 189 ust. 1 Prawa restrukturyzacyjnego.
Zawieszenie nie zawsze rozwiązuje problem wierzyciela. Jeżeli przed otwarciem postępowania do końca terminu pozostało niewiele czasu, po zakończeniu restrukturyzacji termin może szybko upłynąć. Trzeba też pamiętać, że zakaz egzekucji uniemożliwia wykorzystanie wniosku egzekucyjnego jako czynności przerywającej przedawnienie. W wielu przypadkach nadal dopuszczalne może być jednak dochodzenie roszczenia przed sądem powszechnym. Ocenę trzeba przeprowadzić z uwzględnieniem konkretnego trybu i rodzaju wierzytelności.
Uznanie długu w spisie wierzytelności
Wpisanie wierzytelności do spisu może stanowić uznanie długu, a tym samym prowadzić do przerwania biegu przedawnienia na podstawie art. 123 § 1 pkt 2 k.c. Takie stanowisko zostało wyrażone między innymi w wyroku Sądu Najwyższego z 27 kwietnia 2021 r., sygn. IV CSKP 41/21, dotyczącym oświadczenia o uznaniu wierzytelności w spisie dołączonym do wniosku o wszczęcie przyspieszonego postępowania układowego.
Wierzyciel nie powinien jednak traktować tego skutku jako automatycznego i niezależnego od jego wiedzy. W praktyce trzeba ustalić, czy spis rzeczywiście obejmuje wierzytelność, w jakiej wysokości i na jakich warunkach, a także kiedy wierzyciel mógł zapoznać się z wpisem.
KRZ jest tu podstawowym miejscem weryfikacji. Wierzyciel powinien odszukać postępowanie dotyczące dłużnika, sprawdzić udostępnione dokumenty i pobrać lub utrwalić kartę obejmującą jego wierzytelność. Znaczenie mają także zgłoszone sprzeciwy, zmiany spisu oraz informacje o zatwierdzeniu albo umorzeniu postępowania. Sam brak aktywności wierzyciela może utrudnić późniejsze wykazanie, kiedy dowiedział się o uznaniu długu.
Co dzieje się po uchyleniu układu?
Układ może zostać uchylony między innymi wtedy, gdy dłużnik go nie wykonuje albo jest oczywiste, że nie zostanie wykonany. Zgodnie z art. 176 Prawa restrukturyzacyjnego uchylenie układu ma skutek konstytutywny i prowadzi do zakończenia ochrony wynikającej z układu.
Nie oznacza to jednak, że okres obowiązywania układu automatycznie obciąża wierzyciela. W orzecznictwie przyjmuje się, że uchylenie układu nie może pogarszać sytuacji wierzyciela przez zaliczenie tego okresu do biegu przedawnienia. Wskazuje się, że bieg może zostać przerwany z dniem zatwierdzenia układu, a następnie rozpocząć się na nowo po uprawomocnieniu postanowienia o jego uchyleniu. Dokładny skutek wymaga odniesienia do treści układu, rodzaju wierzytelności i przebiegu konkretnego postępowania.
Co powinien zrobić wierzyciel?
Ochrona roszczenia wymaga połączenia analizy prawnej z kontrolą terminów. Wierzyciel powinien w szczególności:
- Monitorować KRZ – sprawdzać obwieszczenia, postanowienia oraz dokumenty dotyczące spisu wierzytelności.
- Zweryfikować spis wierzytelności – ustalić, czy roszczenie zostało ujęte, w jakiej kwocie i czy nie pominięto części należności.
- Ustalić właściwy tryb postępowania – PZU, postępowanie przyspieszone, układowe albo sanacyjne mogą wywoływać różne skutki dla przedawnienia.
- Policzyć termin od właściwej daty – wymagalności, uznania długu, wniesienia pozwu, otwarcia postępowania albo nowego terminu płatności określonego w układzie.
- Rozważyć pozew przed sądem powszechnym – zwłaszcza gdy wierzytelność nie została ujęta w spisie, do końca terminu pozostało niewiele czasu albo nie ma pewności co do skutku zawieszenia.
Jeżeli status wierzytelności w KRZ jest niejasny, a termin przedawnienia może upłynąć w czasie restrukturyzacji, nie należy poprzestawać na samym oczekiwaniu na wynik postępowania. Konieczna może być szybka ocena dopuszczalnych czynności sądowych.
Wytoczenie powództwa wiąże się z kosztami i wymaga oceny, czy dane roszczenie może być dochodzone równolegle z restrukturyzacją. Ryzyko jest jednak odmienne: zaniechanie działania może doprowadzić do przedawnienia, szczególnie gdy wierzytelność nie została uznana w spisie albo przepisy szczególne nie zapewniają zawieszenia.
Wierzyciel powinien przechowywać potwierdzenia przeglądania akt KRZ, kopie spisu i informacje o datach obwieszczeń. Przy sporze o przerwanie przedawnienia mogą one mieć znaczenie dowodowe.
Restrukturyzacja nie przekreśla roszczenia, ale zmienia sposób zarządzania terminem. Najważniejsze jest odróżnienie zawieszenia od przerwania, ustalenie skutków właściwego trybu oraz szybkie sprawdzenie spisu wierzytelności w KRZ.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej. Skutki restrukturyzacji dla przedawnienia zależą między innymi od rodzaju wierzytelności, dat jej wymagalności, treści dokumentów oraz czynności podjętych w konkretnym postępowaniu.
O autorze
Absolutions to poradnik o finansach firmy. Wyjaśniamy, jak działa faktoring i inne formy finansowania, jak dbać o płynność i rentowność oraz jak bezpiecznie wystawiać faktury i rozliczać płatności. Piszemy o spółkach i relacjach między wspólnikami, a także o tym, co robić przy problemach z długami. Treści mają charakter informacyjny i nie zastępują porady prawnika ani księgowego
Wszystkie wpisy autora


