Ulga na złe długi – co to jest i jak z niej skorzystać?

Ulga na złe długi to prawo wierzyciela do skorygowania VAT należnego od faktury, za którą nie otrzymał zapłaty. Po stronie dłużnika działa odwrotnie – brak zapłaty może oznaczać obowiązek korekty wcześniej odliczonego VAT. W podatku dochodowym funkcjonuje odrębny mechanizm rozliczany przez załącznik PIT/WZ albo PIT/WZR.

Czym jest ulga na złe długi?

Ulga na złe długi pozwala sprzedawcy zmniejszyć podstawę opodatkowania i VAT należny od krajowej dostawy towarów lub usługi, gdy kontrahent nie uregulował faktury. Jest to prawo wierzyciela, a nie jego obowiązek. Mechanizm ma ograniczyć sytuację, w której przedsiębiorca musi odprowadzić podatek od transakcji, za którą faktycznie nie otrzymał pieniędzy.

Nieściągalność wierzytelności uznaje się co do zasady za uprawdopodobnioną, gdy faktura nie została uregulowana ani zbyta w ciągu 90 dni od upływu terminu płatności określonego w umowie lub na fakturze. Ulga w VAT i ulga w podatku dochodowym nie są tym samym rozwiązaniem. Pierwszą wykazuje się w JPK_V7, drugą rozlicza w zeznaniu rocznym z załącznikiem PIT/WZ lub PIT/WZR.

Kiedy wierzyciel może skorzystać z ulgi?

Podstawowe zasady wynikają z art. 89a ustawy o VAT. Wierzyciel musi być zarejestrowanym podatnikiem VAT czynnym w dniu poprzedzającym złożenie rozliczenia, w którym dokonuje korekty. Do tego czasu wierzytelność nie może zostać uregulowana ani zbyta, nawet częściowo w zakresie objętym korektą.

Prawo do korekty trzeba zrealizować w ustawowym terminie. Obecnie zasadniczo nie można tego zrobić, gdy od końca roku, w którym wystawiono fakturę, minęły 3 lata. Przy starszych wierzytelnościach trzeba jednak sprawdzić przepisy przejściowe i moment upływu 90. dnia. Wątpliwości dotyczące dawnych, dwuletnich terminów były przedmiotem sporów interpretacyjnych i orzecznictwa.

Znaczenie dla obecnych zasad miał wyrok TSUE z 15 października 2020 r. w sprawie C-335/19. Trybunał uznał, że polskie przepisy nie mogą uzależniać korekty między innymi od tego, czy dłużnik pozostaje czynnym podatnikiem VAT oraz czy nie jest w upadłości, restrukturyzacji lub likwidacji. Ograniczenia te naruszały art. 90 dyrektywy 2006/112/WE. W efekcie możliwość zastosowania ulgi obejmuje także określone przypadki sprzedaży do podmiotów o innym statusie podatkowym.

Przy sprzedaży na rzecz konsumenta albo podatnika zwolnionego z VAT mogą być potrzebne dodatkowe przesłanki potwierdzające istnienie i nieściągalność długu:

prawomocne orzeczenie sądu i skierowanie wierzytelności do egzekucji,
wpis wierzytelności do krajowego rejestru długów,
ogłoszenie wobec dłużnika upadłości konsumenckiej.

Wskazane warunki mają charakter alternatywny, więc co do zasady wystarczy spełnienie jednego z nich. Przy takich sprawach trzeba zachować dokumenty potwierdzające zarówno sprzedaż, jak i działania podjęte wobec nieuregulowanej należności.

Typ dłużnika	Główny warunek	Dodatkowe wymogi
Czynny podatnik VAT	Brak zapłaty lub zbycia wierzytelności przez 90 dni od upływu terminu płatności	Wierzyciel jest czynnym podatnikiem VAT, a korekta mieści się w trzyletnim terminie
Konsument lub podatnik zwolniony z VAT	Brak zapłaty przez 90 dni od upływu terminu płatności	Jedna z przesłanek, na przykład prawomocny wyrok z egzekucją, wpis do krajowego rejestru długów albo upadłość konsumencka

Przewiń tabelę w bok →

Jak rozliczyć ulgę w VAT i PIT?

Korekta VAT w JPK_V7

Ulga w VAT jest wykazywana w rozliczeniu za okres, w którym nieściągalność została uprawdopodobniona. W praktyce wierzyciel ujmuje korektę w pliku JPK_V7, w polach dotyczących obniżenia podstawy opodatkowania i VAT należnego, wskazywanych w materiałach rozliczeniowych jako P15–P20, zależnie od stawki i rodzaju transakcji. Przed wysłaniem pliku trzeba sprawdzić aktualną strukturę formularza oraz instrukcję Ministerstwa Finansów.

Procedura wierzyciela przebiega w następującej kolejności:

Przeanalizuj faktury, terminy płatności, częściowe wpłaty i ewentualne zbycie wierzytelności.
Sprawdź, czy minęło 90 dni od terminu płatności i czy nie upłynął trzyletni termin na korektę.
Zweryfikuj status wierzyciela, status dłużnika oraz dodatkowe dowody wymagane przy sprzedaży konsumenckiej.
Ujmij korektę podstawy opodatkowania i VAT należnego w odpowiednim JPK_V7.
Złóż plik za właściwy okres i zachowaj dokumenty potwierdzające spełnienie warunków.

Jeżeli po korekcie dłużnik zapłaci całość albo część należności, wierzyciel musi zwiększyć podstawę opodatkowania i VAT należny w rozliczeniu za okres otrzymania zapłaty. Przy częściowej spłacie korekta obejmuje tylko uregulowaną część.

Ulga w PIT – PIT/WZ i PIT/WZR

Ulga na złe długi w PIT jest odrębnym mechanizmem. Dotyczy zmniejszenia podstawy opodatkowania o nieuregulowaną wierzytelność albo zwiększenia jej po stronie dłużnika. Rozlicza się ją w zeznaniu rocznym za pomocą odpowiedniego załącznika:

PIT/WZ do zeznań PIT-36 i PIT-36L,
PIT/WZR do zeznania PIT-28 dla podatników opodatkowanych ryczałtem.

W załączniku wierzyciel wykazuje dane dłużnika i nieopłaconej wierzytelności, a dłużnik podaje dane wierzyciela oraz zobowiązania. Każdą wierzytelność należy rozliczać oddzielnie. Jeżeli po zastosowaniu ulgi należność zostanie zapłacona, zmianę uwzględnia się na bieżąco w okresie zapłaty. Nie oznacza to automatycznie konieczności korygowania wcześniejszego zeznania.

Nie należy utożsamiać korekty w PIT z korektą VAT. Faktura może spełniać warunki jednego mechanizmu, a nie spełniać warunków drugiego. Inne są też formularze, moment rozliczenia i skutki podatkowe.

Co musi zrobić dłużnik?

Dla dłużnika korekta VAT nie jest ulgą, z której może dobrowolnie skorzystać. Jeżeli odliczył VAT z faktury i nie zapłacił należności w ciągu 90 dni od upływu terminu płatności, musi skorygować wcześniej odliczony podatek naliczony w rozliczeniu za okres, w którym upłynął 90. dzień.

Obowiązek dotyczy tylko niezapłaconej części. Jeżeli dłużnik ureguluje fakturę najpóźniej w ostatnim dniu okresu rozliczeniowego, w którym upłynął 90. dzień, korekta nie jest wymagana. Gdy zapłata nastąpi już po dokonaniu korekty, dłużnik może ponownie zwiększyć podatek naliczony w rozliczeniu za okres zapłaty. W JPK_V7 korektę po stronie dłużnika wykazuje się w polach wskazywanych jako P46–P47.

Analogiczna zasada działa przy częściowej spłacie. Dłużnik koryguje VAT od niezapłaconej części, a po późniejszej zapłacie może odzyskać prawo do odliczenia podatku przypadającego na uregulowaną kwotę.

Co zapamiętać?

Wierzyciel może, ale nie musi, skorzystać z ulgi na złe długi. Dłużnik, który nie zapłacił faktury i wcześniej odliczył VAT, ma obowiązek dokonania korekty. Najważniejsze terminy to 90 dni od upływu terminu płatności oraz co do zasady 3 lata od końca roku wystawienia faktury. VAT rozlicza się w JPK_V7, a ulgę w podatku dochodowym w PIT/WZ albo PIT/WZR.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady podatkowej. Przy sprzedaży konsumenckiej, dawnych terminach korekty lub częściowych spłatach warto zweryfikować rozliczenie z doradcą podatkowym.