Umowa faktoringu to nienazwana umowa handlowa, na podstawie której przedsiębiorca przenosi na faktora wierzytelności z faktur, a w zamian szybciej otrzymuje środki. Nie jest kredytem, lecz usługą opartą na cesji wierzytelności, której szczegółowe zasady wynikają przede wszystkim z treści kontraktu i OWU.
Czym jest umowa faktoringu?
Faktoring zamienia fakturę z odroczonym terminem płatności na pieniądze dostępne przed zapłatą przez kontrahenta. Przedsiębiorca, czyli faktorant, przekazuje faktorowi prawo do otrzymania należności od swojego klienta. Faktor wypłaca uzgodnioną kwotę, zwykle pomniejszoną o wynagrodzenie i inne opłaty, a następnie oczekuje na płatność od dłużnika.
W sensie prawnym umowa faktoringu jest umową nienazwaną. Kodeks cywilny nie zawiera jednej, kompletnej regulacji tego kontraktu. Jego konstrukcja opiera się na zasadzie swobody umów oraz przepisach o przelewie wierzytelności, czyli cesji, wskazanych między innymi w art. 509 i następnych Kodeksu cywilnego. Z tego powodu zakres usługi, odpowiedzialność stron i koszty mogą wyraźnie różnić się między ofertami.
Faktoring służy przede wszystkim poprawie płynności finansowej. Firma nie musi czekać 30, 60 czy 90 dni na zapłatę, ale też nie zaciąga typowego kredytu obrotowego. Finansowanie jest powiązane z konkretnymi należnościami i może obejmować także obsługę płatności.
Jak działa faktoring i kto bierze udział w transakcji?
Umowę podpisują faktorant i faktor, ale jej skutki dotyczą również dłużnika faktoringowego. Przykładowo firma wystawia kontrahentowi fakturę z terminem płatności 30 dni, przekazuje ją faktorowi i otrzymuje finansowanie. Po cesji to faktor ma prawo do zapłaty od kontrahenta, zgodnie z warunkami wybranego modelu.
Role uczestników można przedstawić następująco:
- Faktorant – przedsiębiorca, który sprzedaje lub przelewa wierzytelność i przekazuje dokumenty potwierdzające jej istnienie.
- Faktor – instytucja finansowa lub bank, który finansuje należność, pobiera opłaty i może przejąć obsługę płatności.
- Dłużnik faktoringowy – kontrahent faktoranta zobowiązany do zapłaty za towary lub usługi. Zwykle nie jest stroną umowy faktoringu.
W ramach usługi faktor może wykonywać także czynności dodatkowe:
- monitorować terminy płatności i kontaktować się z dłużnikami,
- wysyłać monity oraz prowadzić polubowną windykację,
- rozliczać wpłaty i przekazywać faktorantowi informacje o stanie należności,
- weryfikować wypłacalność kontrahentów i przyznawać limity finansowania.
W faktoringu jawnym dłużnik zostaje poinformowany o cesji i wie, że powinien zapłacić faktorowi. W faktoringu cichym kontrahent nie otrzymuje takiej informacji. Ten wariant może mieć znaczenie, gdy umowa z kontrahentem ogranicza cesję albo przedsiębiorca nie chce ujawniać korzystania z finansowania. Trzeba jednak sprawdzić, czy faktor dopuszcza taki model i jakie nakłada w związku z nim obowiązki.
Faktoring pełny i niepełny – czym różni się ryzyko?
Najważniejszy podział dotyczy odpowiedzialności za niewypłacalność dłużnika. W faktoringu pełnym, nazywanym też faktoringiem bez regresu, faktor przejmuje ryzyko braku zapłaty w zakresie określonym w umowie. W faktoringu niepełnym, czyli z regresem, ryzyko pozostaje po stronie faktoranta. Jeżeli dłużnik nie zapłaci, faktor może żądać zwrotu wypłaconej zaliczki lub rozliczenia finansowania.
| Cecha | Faktoring pełny – bez regresu | Faktoring niepełny – z regresem |
|---|---|---|
| Ryzyko niewypłacalności dłużnika | Przejmuje je faktor, w granicach określonych umową. | Pozostaje przede wszystkim po stronie faktoranta. |
| Koszt usługi | Zwykle wyższy, ponieważ obejmuje także wynagrodzenie za przejęcie ryzyka. | Zwykle niższy, ale przedsiębiorca ponosi większe ryzyko finansowe. |
| Odpowiedzialność faktoranta | Odpowiada między innymi za prawidłowe istnienie wierzytelności i zgodność dokumentów. | Może być zobowiązany do zwrotu środków, gdy dłużnik nie zapłaci po okresie karencji. |
Wybór zależy od jakości portfela klientów, marży i tolerancji firmy na opóźnienia. Faktoring z regresem może obniżyć koszt finansowania, ale nie usuwa ryzyka niewypłacalności kontrahenta. Przy tym modelu szczególnie ważne są zasady regresu, moment jego uruchomienia i długość okresu karencji. W niektórych umowach faktor przez określony czas monitoruje opóźnienie, zanim zażąda zwrotu środków.
Co powinna zawierać umowa faktoringu?
Nie istnieje jeden ustawowy wzór umowy faktoringu. Dokument powinien jednak jasno określać przedmiot współpracy, sposób finansowania i odpowiedzialność stron. Przed podpisaniem sprawdź przede wszystkim:
- Przedmiot umowy – czy finansowane są wszystkie faktury, czy tylko należności wybranych kontrahentów.
- Limity finansowania – limit globalny dla faktoranta oraz limit przypisany konkretnemu dłużnikowi.
- Wynagrodzenie faktora – prowizję operacyjną, opłatę przygotowawczą, odsetki faktoringowe i koszty dodatkowych czynności.
- Zasady wypłaty środków – wysokość zaliczki, termin finansowania oraz sposób rozliczenia pozostałej kwoty.
- Regres i karencję – sytuacje, w których faktor może żądać zwrotu środków, oraz termin liczony od dnia wymagalności faktury.
- Oświadczenia faktoranta – między innymi dotyczące bezsporności wierzytelności, wykonania usługi i braku zakazu cesji.
W OWU mogą znajdować się także wymagania dotyczące przekazywania faktur, zgłaszania sporów z kontrahentem, zabezpieczeń oraz sposobu kontaktu z dłużnikiem. Umowa faktoringu nie wymaga formy aktu notarialnego. W praktyce zawiera się ją na piśmie albo w formie dokumentowej, na przykład za pośrednictwem systemu elektronicznego, ale pisemna treść ułatwia późniejsze ustalenie praw i obowiązków.
Na co uważać przed podpisaniem umowy?
Największe znaczenie ma nie sama nazwa produktu, lecz pełna treść umowy, cennika i OWU. Przed akceptacją dokumentów przejdź przez poniższe punkty:
- Sprawdź wszystkie opłaty – zwróć uwagę na abonament, opłatę za niewykorzystany limit, weryfikację dłużnika, monity, aneksy i przekroczenie limitu.
- Przeczytaj zasady regresu – ustal, po ilu dniach opóźnienia powstaje obowiązek zwrotu oraz czy obejmuje całą zaliczkę.
- Zweryfikuj wypowiedzenie – sprawdź okres wypowiedzenia, skutki rozwiązania umowy i ewentualne kary za wcześniejsze zakończenie współpracy.
- Ustal sposób informowania kontrahentów – zobacz, czy faktor wymaga zgody lub potwierdzenia cesji przez dłużnika.
- Sprawdź ograniczenia dotyczące faktur – między innymi zakaz cesji, spór z kontrahentem, przeterminowanie albo zbyt długi termin płatności.
- Przeczytaj postanowienia dla JDG – przedsiębiorca prowadzący jednoosobową działalność gospodarczą może korzystać z ochrony właściwej dla przedsiębiorcy na prawach konsumenta, jeżeli spełnia ustawowe warunki.
W przypadku JDG umowa powinna uwzględniać prawo odstąpienia w terminie 14 dni, jeżeli przepisy o ochronie przedsiębiorcy na prawach konsumenta mają zastosowanie do danej umowy. Nie należy traktować tego uprawnienia jako automatycznego w każdej relacji B2B. Trzeba sprawdzić status przedsiębiorcy, charakter umowy oraz aktualne przepisy. Szczególnej uwagi wymagają sytuacje, w których faktor pobiera opłatę przygotowawczą, ale może odmówić finansowania konkretnych płatników.
Przed złożeniem wniosku faktor może wymagać dokumentów finansowych, informacji o kontrahentach, umów będących podstawą wystawienia faktur oraz listy dłużników. Zakres zależy od instytucji i skali finansowania. Najważniejsze jest, aby dokumenty przekazane faktorowi potwierdzały istnienie, wymagalność i prawidłowość cesji wierzytelności.
Umowa faktoringu jako narzędzie dla firmy
Faktoring nie jest z definicji ani dobry, ani zły dla każdego przedsiębiorstwa. Jego wartość zależy od konstrukcji umowy, jakości kontrahentów i kosztu finansowania. Model z regresem może być tańszy, lecz pozostawia ryzyko po stronie firmy. Model bez regresu zapewnia szerszą ochronę, ale zwykle wiąże się z wyższą opłatą i dokładniejszą oceną dłużników.
Przed podpisaniem porównaj nie tylko wysokość prowizji, ale też limity, karencję, zasady regresu, opłaty dodatkowe i wypowiedzenie. To właśnie OWU określają, jak usługa działa w sytuacji opóźnienia lub sporu z kontrahentem.
Artykuł nie stanowi porady finansowej ani prawnej. Przed zawarciem umowy przeanalizuj jej treść, OWU i aktualne przepisy, a w razie wątpliwości skonsultuj się z prawnikiem lub doradcą finansowym.
