Wieloasortymentowy próg rentowności – jak go obliczyć?

Czym różni się próg dla wielu produktów?

Dla jednego produktu próg rentowności można obliczyć, dzieląc koszty stałe przez marżę pokrycia jednej sztuki. Marża pokrycia to różnica między ceną sprzedaży a jednostkowym kosztem zmiennym.

Przy kilku produktach każda sztuka może mieć inną cenę i inną marżę. Dlatego nie można zastosować jednej, przypadkowej wartości. Najpierw trzeba ustalić, jaki udział w całkowitej sprzedaży ma każdy produkt. Ten udział tworzy mix sprzedaży, czyli strukturę asortymentową. Na jej podstawie wylicza się średnią ważoną marżę pokrycia.

Jakie dane są potrzebne?

Przed rozpoczęciem obliczeń przygotuj cztery grupy danych:

• Całkowite koszty stałe przedsiębiorstwa.
• Jednostkową cenę sprzedaży każdego produktu.
• Jednostkowy koszt zmienny każdego produktu.
• Prognozowany mix sprzedaży, wyrażony udziałem procentowym lub planowaną liczbą sprzedawanych jednostek.

Udziały produktów w miksie powinny razem dawać 100%. Jeżeli korzystasz z planowanych ilości, możesz obliczyć udział danego produktu, dzieląc jego planowaną sprzedaż przez łączną planowaną sprzedaż.

Jak obliczyć wieloasortymentowy próg rentowności?

Obliczenie przebiega w czterech krokach:

1. Wyznacz marżę jednostkową. Dla każdego produktu odejmij jednostkowy koszt zmienny od ceny sprzedaży: marża jednostkowa = cena sprzedaży – koszt zmienny jednostkowy.
2. Ustal udział produktu w miksie sprzedaży. Zapisz go jako wartość dziesiętną, na przykład 40% jako 0,40.
3. Oblicz średnią ważoną marżę pokrycia. Pomnóż marżę jednostkową każdego produktu przez jego udział w miksie, a następnie zsumuj wyniki.
4. Oblicz próg rentowności. Podziel całkowite koszty stałe przez średnią ważoną marżę pokrycia.

Wzór na średnią ważoną marżę pokrycia ma postać:

Średnia ważona marża pokrycia = (marża produktu A × udział A) + (marża produktu B × udział B) + …

Następnie stosuje się wzór:

BEP = koszty stałe / średnia ważona marża pokrycia

Otrzymany wynik oznacza łączną liczbę jednostek sprzedaży przy założeniu, że produkty będą sprzedawane w ustalonych proporcjach.

Przykład obliczenia

Załóżmy, że przedsiębiorstwo sprzedaje trzy produkty. Koszty stałe wynoszą 54 000 zł, a planowany mix sprzedaży przedstawia się następująco:

Produkt	Cena	Koszt zmienny	Marża jednostkowa	Udział w mixie	Marża ważona
A	100 zł	60 zł	40 zł	50%	20 zł
B	160 zł	100 zł	60 zł	30%	18 zł
C	250 zł	150 zł	100 zł	20%	20 zł
Razem	–	–	–	100%	58 zł

Przewiń tabelę w bok →

Średnia ważona marża pokrycia wynosi:

(40 zł × 0,50) + (60 zł × 0,30) + (100 zł × 0,20) = 58 zł

Wieloasortymentowy próg rentowności wynosi więc:

54 000 zł / 58 zł = około 931 jednostek

Oznacza to, że przedsiębiorstwo musi sprzedać około 931 jednostek łącznie, zachowując przyjęty mix. W przybliżeniu będzie to 466 sztuk produktu A, 279 sztuk produktu B i 186 sztuk produktu C. Zaokrąglenia powodują niewielką różnicę, dlatego przy planowaniu należy sprawdzić, czy rzeczywista suma marż pokrywa pełne koszty stałe.

Ograniczenia metody

Wynik jest użyteczny tylko wtedy, gdy przyjęta struktura sprzedaży w przybliżeniu odpowiada rzeczywistości. Na analizę wpływają przede wszystkim następujące czynniki:

• Zmiana mixu na rzecz produktów o niższej marży obniża średnią ważoną marżę i podnosi próg rentowności.
• Wzrost jednostkowych kosztów zmiennych zmniejsza marżę danego produktu, a przez to może zwiększyć wymagany poziom sprzedaży.
• Produkty z ujemną marżą pokrycia obniżają wynik całego portfela, ponieważ ich sprzedaż nie przyczynia się do pokrywania kosztów stałych.
• Przy dużych wahaniach asortymentu warto przeliczać próg dla kilku wariantów miksu, zamiast opierać analizę na jednej prognozie.

Wieloasortymentowy próg rentowności nie jest więc stałą cechą przedsiębiorstwa. Zależy od kosztów stałych, marż poszczególnych produktów oraz proporcji, w jakich są one sprzedawane.